Algemeen Vlaams

Deze site is nog in vollen opbouw. Den boomstructuur hieronder word geleidelijk uitgebouwd op basis van onze discussies in de forums - komd gerust meediscussiren!
I. Beschouwingen
II. Spelling en uitspraak
III. Grammatica
IV. Woordenschat
V. Teksten
Uit: den blog van Grytolle

Vor die gen n geweld 'n doe

Grytolle | Dinsdag 18 september 2012

Eindelijk, eindelijk moge we ne keer iet anders spreken az dad ambetant Schoo Vlaams.

 

In diejen openingszin van Geert Van Istendael schuilen mer interessante ideen over uitspraak dan die en assimilatorische twijfelachtigheid waar dad het mij in mijn erste bericht om te doen was.

 

Uit de zin kunnen we namelijk ok afleiden da Van Istendael de weglating van de slot-n in mogen vor een typisch Vlaamse fout houd. 't Zal de meste Vlamingen wel bekend zijn da ge in 't ABN die n moogd weglaten. Hoe het dan komd da Van Istendael da nie wist is mij e geraadsel, maar ik ben (f zijn, alletwe mogen - 'k weet het goe - hoe grotesk nen tolerante norm ok mag overkomen op Van Istendael) dervan overtuigd dad 'em nie te dom is vor ABN te lren.

 

Maar vor toch maar zeker te zijn van de regels over de slot-n, gaan ek efkes in de boeken gaan zien:

 

Blancquaert (p. 108-109) zegd (med IPA herspeld in gewne spelling):

De slot-n na doffe e wordt in het algemeen beschaafd door de enen weggelaten, door de anderen uitgesproken. Men hoort dus de mense zulle kome of de mensen zullen komen. De laatste uitspraak is nog overwegend in de westelijke helft van Vlaams-Belgi en ook in aanzienlijke gedeelten van Noord-Nederland. Toch geloven wij dat de uitspraak zonder slot-n bij de algemeen beschaafd sprekenden overwegend is. Alleen als overgangsklank voor een volgende vokaal, of in geijkte uitdrukkingen, of bij plechtig en nadrukkelijk spreken en ten slotte in sommige woorden die niet onder regels kunnen gebracht worden, blijft de n bewaard. Men zegt dus wel: de zeve zone van m'n oom kwame same naar Scheveninge; maar aan de andere kant ook nog ogen ope - op den duur - in arren moede; en steeds ik teken - reken - zegen; een degen - een wapen - de regen.

 

Beslist dialektisch klinkt het wanneer men, zoals in West-Vlaanderen en ook in sommige Noordnederlandse provincies, de doffe e vr slot-n weglaat, en de slot-n dan nog sonantisch wordt, of gewijzigd door voorafgaande of volgende konsonanten; bv. Westvlaams: zettn, kopm, rebbm (ribben), Oostvlaams: zinkng, drinkng; ne groovm boot (boterham). Waar deze fout voorkomt zal de beste manier om ze te korrigeren wel zijn, de slot-n in het gewone spreken weg te laten: aldus zal de doffe e des te gemakkelijker bewaard blijven.

 

Paardekooper zegd in essentie hetzelfste, maar voegd der e paar details aan toe:

* Soms kunde de slot-e ok weglaten als er ne klinker op volgd: de mensen in de tuin kan dus ofwel de mensen in de tuin worden, ofwel de mens in de tuin.

* In mervouden van woorden op -en is de n "erg formeel", gelijk in guldens, dekens, enz.

* De n is "absoluut verplicht" "na een tweede hoofdvorm (=vt) + 'm, 't, enz.": Hij pakten 'et en Ik schopten 'em.

* De n word altijd uitgesproken in "woorden zoals hoorn", en in tegendeel en bovendien.

 

Klink klaar, ten slotten, zegd ok ongeveer hetzelfste, maar voegd deraan toe da 't, hoewel da 't nie verplicht is, verzorgder is van de slot-n in eigennamen altijd uit te spreken: Denemarken, Paul Van Ostaijen. D'uitspraak waarbij da de doffe e van den uitgang word weggelaten sta gerangschikt onder regionale uitspraakbasis, en word dus ok in dit werk afgekeurd.

 

Van Istendael ga dus just gelijk 'kik verheugd zijn van t'hren da die liberale taalkundige die dees uitspraakgidsen schreven nie alle verkersborden hebben verwijderd. Ge moogd namelijk zeker nie den uitgang -en op de twede mogelijke manier inkorten, namelijk door de doffe e te verzwijgen. Een lichtekes verheven uitspraak waarbij da ge alle letters uitspreekt gelijk da ze geschreven staan, da mag dus, maar als het om varianten uit de spreektaal ga, dan is er maar en variteit die hare variant mag laten doorklinken: het Hollands Beschaafd. In Vlaanderen mogen Brabanders en Limburgers hun twe pollen kussen da zij toevallig da kenmerk med et Hollands dlen. D'uitspraak meh gesyllabiseerde slot-n (die pertang beschaafd genoeg is vor de allermeste situaties in het Duits), gelijk da z goed als alle West-Vlamingen en de meste Ost-Vlamingen die hebben, blijfd echter als een fout gelden. Vorwa? Da zijn uw zakens nie, h.

 

Hieruit blijkt da Van Istendael in dit geval op zijn dialectaal taalgevoel mag vertrouwen, maar ok dad 'em daar voral gen gewonte mag van maken. 't Is nie omda 't zijn moedertaal genoemd word dad 'em moe denken dad 'em ze zmaar kan spreken! Ik heb het med hem nochtans hog op en denk dad 'em oit is goe Nederlands kan lren spreken. Ik wil hem daarom door emancipoosts gelijk den dezen daarbij een handje toesteken. Waar zou 'em anders ABN lren, nu da die taalkundige uit Antwerpen hem die kans wild ontseggen, dan van ne Zweed op VlaamseTaal.be?

 

A ja, zegde gij als lezer dan over mij, diejen heefd het hog in zijnen bol. Maar vergeet nie, ABN-strijders gelijk Van Istendael waren ok nog maar zer jonge studenten die huneigen, paradoxaal genoeg, erst van het volk moesten distantiren om het vervolgens te kunnen verheffen. Van Istendael verdiend het beste, en daarom moet 'em zijn leesuitspraak meh bewaarde slot-n'en dringend aflren.

 


Offline bronnen

Timmermans, B. (2008). Klink klaar. Uitspraak- en intonatiegids voor het Nederlands.

(tweede uitgave). Leuven: Davidsfonds Uitgeverij.

 

Blancquaert, E. (1957). Praktische uitspraakleer van de Nederlandse taal. (vijfde uitgave, p. 154-161). Antwerpen: Uitgeverij De Sikkel N.V.

Reageren