Algemeen Vlaams

Deze site is nog in vollen opbouw. Den boomstructuur hieronder word geleidelijk uitgebouwd op basis van onze discussies in de forums - komd gerust meediscussiëren!
I. Beschouwingen
II. Spelling en uitspraak
III. Grammatica
IV. Woordenschat
V. Teksten
Uit: den blog van Grytolle

Beschaafde uitspraak volgens Van Istendael

Grytolle | Donderdag 13 september 2012

Wat kunnen we leren uit Geert Van Istendaels opiniestuk in De Morgen op 30 augustus 2012?

 

Als ik er even mag van uitgaan dat Van Istendael door de keuze om zijn bijdrage aan het debat in Vlaamse omgangstaal te schrijven, ten eersten wou illustreren hoe ongepast dat dat hem lijkt en ten tweeden nen helen hoop Vlaamse taalfouten - t.t.z., verschillen tegenover de huidige standaardtaal - in de verf zetten, dan moet het ook mogelijk zijn van indirect 't een en 't ander te leren over zijn opvattingen over hoe die standaardtaal moet klinken, door zijn spellingkeuzes onder de loep te nemen en zodoende zijn kennis van het ABN te inspecteren.

 

Vermits dat ne verlichte mens diejen een eerlijke discussie van allerhoogst belang vindt het nooit in zijne kop zou halen van doodnormale uitspraakverschijnselen die ook tot de standaardtaal behoren fonetisch te gaan spellen als nen oneerlijken discussiezet voor de Vlaamse omgangstaal extra te ridiculiseren, mag ik er ook wel van uitgaan dat Van Istendael wanneer dat hij bijvoorbeeld als dat als az dad* schrijft drie afwijkingen tegenover de standaardtaal wilt illustreren:

 

1) De l moet uitgesproken worden in het woord als

2) De slotmedeklinker in dat mag niet uitgesproken worden als een [d] voor ne volgende klinker

3) Een <s> mag niet als een [z] uitgesproken worden onder invloed van een volgende d

 

Veronderstelde fout eên, hoewel ze in heel(?) het Nederlandse taalgebied gangbaar is, geldt inderdaad als minder verzorgd dan de uitspraak met een goed gearticuleerde l, en dat ge de t niet moogt uitspreken al een d in dat is wel iets dat ge terugvindt in elken uitspraakgids, maar de laatste veronderstelde fout is interessant. Hoe Van Istendael denkt dat ge die combinatie dan wel moet uitspreken weet ik niet, maar ik kan direct twee mogelijkheden bedenken:

 

1) Ge moet als dat uitspreken als [ɑlstat], dat wilt zeggen, met progressieve assimilatie

2) Ge moogt überhaupt niet assimileren, en – hoewel dat het vrijwel onmogelijk is in een normaal spreektempo - als dat uitspreken precies zoals het geschreven staat: [ɑlsdɑt]

 

Alternatief twee lijkt vrijwel uitgesloten, dus hij zal wel van mening zijn dat ge "als tat" moet zeggen in het ABN. Wat zeggen de uitspraakgidsen daarover?

 

Paardekooper (1987) geeft dat alternatief inderdaad aan als een mogelijkheid naast de uitspraak [zd], maar alleen voor de woorden de, dat, dit, die, deze, daar, dan, dus, en en d'r. Is te baas hier / Iz de baas hier. Aan wie in zijn dialect niet doen als niet toen uitspreekt - d.w.z vrijwel alle Vlamingen -, geeft hij echter het advies van altijd een d uit te spreken. Die uitspraak niet toen keurt hij overigens af als een "ernstige fout", alhoewel "een sandhigewoonte veranderen erg moeilijk [is]; enkel gevorderde ABN-sprekers zullen de fout met kans op slagen kunnen gaan verbeteren".

 

Blancquaert (1957) staat heel wat assimilaties toe die vandaag niet door den beugel kunnen, bijvoorbeeld Dat iz waar, naast Dat is waar. Hij maakt echter geen melding van die t-varianten die we bij Paardekooper vonden, maar rangschikt ze onder de dialectische afwijkingen: Hij zit taar of het tak (dat laatste is dus fout ook volgens Paardekooper) mag niet als variant van Hij zid daar, respectievelijk hed dak. (Trouwens stelt hij dat de uitspraak met [d] voor ne klinker ook in Noord-Nederland voorkomt in de derde persoon enkelvoud Het gaad op en neer en in "enkele andere verbindingen", zoals met "wat" en "dat" - dus gelijk in de grammatica op deze site -, maar afkeuring verdient).

 

De VRT wilt zoals bekend de norm voor de standaardtaal bepalen, en veel taalgebruikers erkennen ook haar gezag:

 

Als twee medeklinkers coarticuleren, wordt (of blijft) hun verbinding stemloos.

[...]

Uitzondering: komen b of d op de tweede plaats bij de coarticulatie, dan wordt de verbinding stemhebbend.

afbreken: f wordt v, b blijft b → [av·bree·kən]

opdoeken: p wordt b, d blijft d → [ob·doe·kən]

ontdekken: t wordt d, d blijft d → [on·dek·kən] (vrt.be/taal)

 

Op die pagina worden dus geen t-varianten vermeld. In Klink klaar (2008) dat voor medewerkers van de VRT geschreven is (als ik het goed begrijp), wordt ook den hoofdregel gegeven:

 

Als twee medeklinkers assimileren, blijft of wordt hun verbinding stemloos, tenzij de [b] of [d] op de tweede plaats staat. In dat geval wordt de verbinding stemhebbend

 

Onderaan dezelfde pagina wordt echter een cryptische opmerking daar bij gegeven:

 

De woorden 'de', 'die', 'dat', 'deze', 'dit', 'daar', 'dus' en 'door' moet je stemhebbend uitsrpeken als de klemtoon op die woordjes valt. Bijvoorbeeld: 'Je moet dat geval eens bekijken' - 'Je moet dat geval eens bekijken'. In de tweede zin ligt de klemtoon niet op 'dat' maar op 'bekijken' en blijft de [t] van 'moet' stemloos.

 

Omdat den achterliggende regel niet expliciet wordt vermeld is het echter onmogelijk van na te gaan wat dat der geldt voor als dat. In de oefeningen achteraan in den boek worden echter geen pogingen gemaakt om t-varianten aan te leren: geef dit moete als geev dit uitspreken, en geef dat hier als geev dat hier. Misschien diende die opmerking der dan ook toe om een paar gevallen te definiëren waar dat Vlamingen iets minder op hun assimilatie moet letten, omdat de Vlaamse regel van t+d wordt t dan toevallig samenvalt met de Hollandse t-varianten.

 

Het lijkt der dus op dat Van Istendael ne nog strenger op het noorden gerichte norm hanteert dan dees uitspraakgidsen, die de voor Vlaamse oren normaalste variant [alz dat] immers toestaan, of er zelfs de voorkeur aan geven.

 

Gezien dat der intussen nen duidelijke consensus is dat Vlaanderen nen eigen uitspraaknorm mag hebben - al was het maar omdat de Noord-Nederlandsen zo zeer veranderd is - kunde u afvragen waarom dat Van Istendael nog altijd de kant kiest van Paardekooper, diejen der geen geheim van maakte dat hij de Vlamingen Hollandse spreektaal wou leren. Ge kunt u eigenlijk afvragen waarom dat er überhaupt op zo'n assimilatiepatronen wordt gezien, wanneer dat het sowieso niet meer de doelstelling is van gelijk ne Nederlander te klinken, maar dat terzijde.

 

Op basis van Van Istendaels tekst kunnen we stellen dat zijn persoonlijke assimilatorische voorkeur wat dit kenmerk betreft toegestaan is in de standaardtaal, tenminsten als we aannemen dat hij geen dingen gelijk als tagelijks zou zeggen - alle gevallen van "z d" en dergelijke in zijnen tekst zijn namelijk verdedigbaar als t-varianten (al is "efkes dad" aardig genoeg niet als "efkez dad" geschreven). Voorlopig mag hij zich dus ABN-spreker noemen, maar een beke vervlaamsing, of tenminste een stuk tolerantie is aanbevolen.

 

De allerbeste uitspraak voor iemand diejen vlekkeloze standaardtaal in haren huidige vorm wilt spreken is dus [ɑlzdɑt], vermits dat dat naast [ɑls tɑt] mogelijk is, maar veel gangbaarder is in ne Vlaamse context.

 


Noten

  • Eindelijk, eindelijk moge we ne keer iet anders spreken az dad ambetant Schoo Vlaams.

 

Offline bronnen

Timmermans, B. (2008). Klink klaar. Uitspraak- en intonatiegids voor het Nederlands.

(tweede uitgave). Leuven: Davidsfonds Uitgeverij.

 

Blancquaert, E. (1957). Praktische uitspraakleer van de Nederlandse taal. (vijfde uitgave, p. 154-161). Antwerpen: Uitgeverij De Sikkel N.V.

6 reacties
gransuministros 17 mei 2018, 10:54
Veel mensen proberen Nembutal online te kopen, maar ontvangen het nooit omdat de meeste online verkopers oplichters zijn en ook omdat het medicijn is geïntroduceerd door de autoriteiten. We zijn in de vreedzame resolutie om opties voor informatiemogelijkheden te bieden. Wij zijn de leiders in de verkiezingen aan het einde van het leven Euthanasie / geassisteerde zelfmoord) van de informatie en de defensiegemeenschap. We hebben andere medicijnen, hoewel ze niet in de vorige lijst staan.

Meêr... Onze diensten. . .

- vereist het recept niet
Tijdens de vorige nacht -Express of levering de volgende dag
-dozen zijn zeer discreet verzegeld, omwikkeld met aluminiumfolie, veilig en beschermd
Handtekening - is niet vereist bij aankomst van het perceel
-100% Klantenservice en ondersteuning.
-Ergieuze geld-terug-garantie
Biedt de deur naar bezorgdiensten aan
-Uitstekende onverslaanbare prijzen.

....... Contact voor meer details .......


E-mail-: gransuministros.medicine@gmail.com
Whatsapp +237 683 9511 38
Website http: //gransuministrosmed.wixsite.com/best


e-mail ons uw vragen en opmerkingen ,,,

We kijken uit naar uw vragen en de vroege ontvangst van uw eerste

Bestellingen .......

Ernstige vragen alleen alsjeblieft
Georges Grootjans 28 september 2012, 13:35
DD, dat is precies mijn kritiek op de aanpak van Van Istendael: door semi-fonetisch te spellen probeert hij het Vlaams te ridiculiseren. Dieselfde truuk souje netsogoet bij het Es-en kunne uijthale (kweet niet choet). (Ik schreef ergens dat het eerder Afrikaans dan Vlaams was.)
Grytolle 27 september 2012, 13:16
Het Vlaams kend eigenlijk wel ênen t-variant: "der" heefd de nevenvorm "ter", diejen op zijnen toer de concurrent "'er" kent, diejen wij in ons grammatica beschrijven.
Grytolle 15 september 2012, 14:04
Helaba doedelzak! Da ging mijn derde bericht zijn ;)
Doederik 15 september 2012, 12:06
Wat ek mij trouwens afvraag, is hoedat vIstd de beschaafde uitspraak van ABN ziet, als jhet niet Aabeejen is. Volgens mij spreken zowel alle Hollanders als Vlamingen dat zo uit.
Georges Grootjans 14 september 2012, 09:11
Artikel dat heel goed aantoont dat Van Istendael door zijn poging om het Vlaams te ridiculiseren door een semi-fonetische spelling te gebruiken, uiteindelijk in zijn eigen voet schiet. Maar spijtig genoeg heeft zijn populistische aanpak wel gescoord bij (een deel van) het grote publiek. Ik hoop dat er toch wat mensen met verstand van taal zijn, die het bovenstaand artikel lezen.
Reageren