Van de meeste bijvoeglijke naamwoorden bestaat een vergelijkende trap en een overtreffende trap. Van het adjectief klein is de vergelijkende trap bijvoorbeeld kleiner en de overtreffende trap kleinst. In dit hoofdstuk bekijken we hoe deze woorden gevormd en verbogen worden.

5.1 De vergelijkende trap

De vergelijkende trap, ook wel de comparatief genoemd, wordt gevormd door aan de stam van het bijvoeglijk naamwoord de extensie -er toe te voegen, zoals in kleiner. Als de stam van het bijvoeglijk naamwoord al eindigt op een r wordt net als in het Nederlands de extensie -der gebruikt, zoals in zwaarder.

Na de extensie volgt dan nog een uitgang. De vergelijkende trap wordt op dezelfde manier verbogen als bijvoeglijke naamwoorden die op -er eindigen, zoals zuiver. We zagen eerder al dat deze bijvoeglijke naamwoorden de alternatieve verbuiging kunnen gebruiken, hetgeen voor de vergelijkende trap de volgende vormen geeft:

Voorbeelden:

• (m) de kleineren boot, ne grotere vent
• (v) de kleiner tafel, een groter vrouw
• (o) het kleiner schip, het groter paard
• (mv) de kleiner maten, groter ogen

Net als bij de bijvoeglijke naamwoorden die op -er eindigen passen vele Vlamingen echter de standaardverbuiging toe. Voor de vergelijkende trap geeft dat de volgende vormen:

Het vrouwelijk en het meervoud krijgen in deze verbuiging dus een zwakke uitgang -(e). Onze voorbeelden worden daardoor:

• (v) de kleinere tafel, een grotere vrouw
• (mv) de kleinere maten, groter' ogen

5.2 De overtreffende trap

De overtreffende trap wordt ook wel de superlatief genoemd. Hij wordt gevormd door aan de stam van het bijvoeglijk naamwoord de extensie -st toe te voegen, zoals in kleinst. Na de extensie volgt weer een uitgang. De uitgangen van de overtreffende trap worden bepaald door een heel eigen verbuiging die we de superlatiefverbuiging zullen noemen:

Merk op dat deze verbuiging elk van de drie veranderlijke uitgangen -e/-en gebruikt: de zwakke uitgang -(e), de sterke uitgang -e(n) en de mannelijke uitgang -e[n].

Voorbeelden:

• (m) de langste kerel, de langsten dag
• (v) de moeilijkste vraag, de moeilijkst' oefening
• (o) het kleinste bereke, het kleinsten olifantsje
• (mv) de moeilijkste vraag, de moeilijkst' oefening

Bij zelfstandig gebruik van de overtreffende trap - dus na een lidwoord en zonder bijhorend zelfstandig naamwoord - wordt altijd de vorm van het onzijdig enkelvoud gebruikt, dus S+st+e(n).

• ik ben den dikste
• deze weg is de kortste
• da's het ergste da kost gebeuren

5.3 Onregelmatige trappen van vergelijking

Sommige bijvoeglijke naamwoorden hebben, net als in het Nederlands, een compleet verschillende comparatief en/of superlatief:

• gere - liever - liefste
• goe - beter - beste
• veel - meer - meeste
• weinig - minder - minste