II. Spelling en uitspraak
III. Grammatica
IV. Teksten

3. De aa en de a

Gecreerd door Grytolle. Laatst gewijzigd op 30 december 2011.

De meeste Vlaanderse dialecten kennen twee allofonen van de lange a: n die optreedt voor dentalen (t.t.z. d, t, s, z, n, r of l) en n die in andere contexten optreedt - in de regel althans. Maar omdat de rele verdeling nogal verschilt van streek tot streek (in West-Vlaanderen duikt de dentaalvariant bijvoorbeeld nooit op vr een l) en niet helemaal consequent is, lijkt het mij zinnig om het uitspraakverschil in de spelling weer te geven. Het enige geval die ik kan bedenken waar er eventueel een betekenisverschil tussen de twee klanken zou kunnen zijn, is wanneer een d gedelgd wordt: ga (ik ga), maar g (hij gaat), maar omdat dat loutere speculatie is en bovendien heel beperkt beschouw ik we voorlopig niet als fonemen.

 

De klank die typisch is voor een dentale context geef ik met /a/ weer, en de andere met /aa/.

 

Er is n oostelijk gebied, Oost-Vlaanderen en het grootste stuk van West-Vlaanderen, waar de /aa/ uitgesproken wordt als een eenklank (meestal [ɔː]) en de /a/ als een naslagtweeklank (meestal [ɔ:ə]). In een westelijk gebied, Frans-Vlaanderen en een hoop dialecten langs de West-Vlaamse kust, verschillen de allofonen niet door de aanwezigheid van een naslag, maar door hun verschillende timbre: De /a/ is donkerder, velairder. In West-Vlaanderen klinkt de /aa/ als [ɑ:] en de /a/ als [ɔː]. In Frans-Vlaanderen daarentegen klinkt de /aa/ als [a:] (en de /a/ zoals in West-Vlaanderen als [ɔː]).

 

de uitspraak van de a's in West-Vlaanderen

 

Het lijkt mij aannemelijk dat de Frans-Vlaamse/Kustwestvlaamse variant de oorspronkelijkere is, waaruit zich de oostelijkere dan ontwikkeld heeft (een push-chain):

 

/aa/: ɑ: > ɔ:

/a/: ɔ: > ɔ:ə

 

Typische voorbeelden: bard, blze, maar aap, kake.

 

Op de West-Vlaamse Wikipedia schrijven ze voor oostelijke dialecten oa voor de /aa/ en a voor de /a/ en voor westelijke aa respectievelijk oa.

 

Schematisch voorgesteld:

 

  kake blze
Frans-Vlaanderen [a:] [ɔː]
kust [ɑ:] [ɔː]
oostelijk [ɔː] [ɔ:ə]

Forumdiscussie over dit artikel — 6 berichten