Algemeen Vlaams

Deze site is nog in vollen opbouw. Den boomstructuur hieronder word geleidelijk uitgebouwd op basis van onze discussies in de forums - komd gerust meediscussiren!
I. Beschouwingen
II. Spelling en uitspraak
III. Grammatica
IV. Woordenschat
V. Teksten

15. Andere verbogen woorden

Gecreerd door Grytolle. Laatst gewijzigd op 16 september 2010.

In de voorgaande hoofdstukken zagen we vier verschillende verbuigingen die in het Vlaams gebruikt worden. In dit hoofdstuk overlopen we nogmaals deze vier verbuigingen en sommen voor elk ervan de woorden op die die verbuiging gebruiken. Sommige van die verbogen woorden hebben we nog niet besproken omdat het om individuele gevallen gaat in plaats van hele woordsoorten.

 

15.1 De standaardverbuiging

Met S de stam van het woord:

 

mannelijk vrouwelijk onzijdig
enkelvoud S+e[n] S+(e) S
meervoud S+(e)

 

We zagen deze verbuiging al gebruikt worden voor:

 

Ze wordt ook gebruikt voor:

  • elk
  • welk

 

De vervoeging van welk is bijvoorbeeld:

 

mannelijk vrouwelijk onzijdig
enkelvoud welke[n] welk(e) welk
meervoud welk(e)

 

Voorbeelden voor elk en welk:

    • elken dag, elke man, elke vrouw, elk huis
    • welken dokter, welke verpleger, welke verpleegster, welk ziekenhuis

 

15.2 De alternatieve verbuiging

Met S de stam van het woord:

 

mannelijk vrouwelijk onzijdig
enkelvoud S+e[n] S S
meervoud S

 

We zagen deze verbuiging al gebruikt worden voor:

 

Ze wordt ook gebruikt voor:

  • ieder
  • en
  • gen
  • het woordje te voorafgegaan door "veel": ne veel ten dikke vent, een veel t'aantrekkelijke vrouw, e veel t'ambetant kind. In andere gevallen kan het alleen maar "ten" heten in het mannelijk vr klinkers (dus niet voor b, d, of t).

 

De verbuiging van gen is bijvoorbeeld:

 

mannelijk vrouwelijk onzijdig
enkelvoud gne[n] gen gen
meervoud gen

 

Zoals eerder besproken is het gebruik van de alternatieve verbuiging niet algemeen voor de genoemde bijvoeglijke naamwoorden en voor de vergelijkende trap. Hetzelfde geldt voor ieder. In West-Vlaanderen en het grootste, westelijke deel van Oost-Vlaanderen gebruikt men voor deze woorden de standaardverbuiging, waardoor het vrouwelijk enkelvoud en het meervoud dus wel een uitgang krijgen.

 

Voor de bezittelijke voornaamwoorden en en en gen is het gebruik van de alternatieve verbuiging echter wl algemeen.

 

Voorbeelden voor en, gen en ieder:

    • 'k heb maar nen arm vrij, ne keer is genoeg
    • 'k heb gnen dorst, da's gne zever
    • da's iederen dag zo, ieder vrouw weet da

 

Wanneer ze zelfstandig gebruikt worden krijgen en en gen in het mannelijk enkelvoud de uitgang -e(n) in plaats van -e[n], zoals in ik heb er (g)ne bij. Zowel en als gen blijven echter onverbogen in de combinatie (g)en van + meervoudsvorm: (g)en van de mannen. Ze worden dan weer wel verbogen voor (d)ervan: 'k heb drie postzegels maar ne dervan is gescheurd. In een zin zoals Drinkt der ne van mij hebben we met een ander soort "van" te maken en blijft het verbogen.

 

15.3 De superlatiefverbuiging

Deze verbuiging wordt toegepast op woorden die zowiezo op n van de uitgangen -e of -en eindigen:

 

mannelijk vrouwelijk onzijdig
enkelvoud -e[n] -(e) -e(n)
meervoud -(e)

 

We zagen deze verbuiging al gebruikt worden voor de overtreffende trap, waaraan ze haar naam ontleent.

 

Ze wordt ook gebruikt voor:

  • rangtelwoorden: eerste, tweede, tiende, ...
  • dezelfde / hetzelfde

 

De verbuiging van dezelfde is bijvoorbeeld:

 

mannelijk vrouwelijk onzijdig
enkelvoud dezelfde[n] dezelfd(e) hetzelfde(n)
meervoud dezelfd(e)

 

Voorbeelden met dezelfde:

    • dezelfden dag - dezelfd' organisatie - hetzelfden adres

 

Voorbeelden met rangtelwoorden:

    • den eersten dag - d'eerst' oefening - het eersten adres
    • den tienden dag - de tiend' oefening - het tienden adres

 

15.4 De n-verbuiging

In deze verbuiging is enkel het al of niet uitspreken van de eind-n veranderlijk:

 

mannelijk vrouwelijk onzijdig
enkelvoud -e[n] -e(n) -e(n)
meervoud -e(n)

 

Ze wordt enkel toegepast op bijvoeglijke naamwoorden zoals oranje en open waarvan de stam zelf al eindigt op -e of -en.


Forumdiscussie over dit artikel — 42 berichten
Verwijzingen naar dit artikel: