Algemeen Vlaams

Deze site is nog in vollen opbouw. Den boomstructuur hieronder word geleidelijk uitgebouwd op basis van onze discussies in de forums - komd gerust meediscussiëren!
I. Beschouwingen
II. Spelling en uitspraak
III. Grammatica
IV. Woordenschat
V. Teksten

1.1 Medeklinkers

Gecreëerd door Krommenaas. Laatst gewijzigd op 28 juni 2009.

Algemeen

De uitspraak van de medeklinkers is in regel dezelfde als die in de Vlaamse uitspraak van het Nederlands (waarvoor we de VRT-uitspraak als model beschouwen). Deze hedendaagse Vlaamse uitspraak is nog altijd gebaseerd op de algemene Hollandse uitspraak van een eeuw geleden, toen Vlaanderen het Nederlands introduceerde.

 

De algemene Hollandse uitspraak is inmiddels sterk geëvolueerd (onder invloed van de Hollandse dialecten) waardoor de Vlaamse en Hollandse uitspraak nu erg verschillen.

 

Verschillen met de hedendaagse Hollandse uitspraak

De belangrijkste verschillen zijn:

 

  • de g, v en z worden stemhebbend uitgesproken. In de hedendaagse Hollandse uitspraak worden ze bijna altijd stemloos uitgesproken - een vrij recent verschijnsel dat men de "verstemlozing van de fricatieven" noemt.

 

  • de g en ch worden zacht (in de mond) uitgesproken, niet in de keel zoals in de Hollandse uitspraak.

 

  • de s (en dus ook de z) wordt in de Hollandse uitspraak vaak een sj.

 

  • de r wordt naargelang de spreker rollend of als een huig-r uitgesproken, terwijl de meeste Nederlanders nu de Gooise r gebruiken, die vooral na een klinker als een Engelse r klinkt.

 

Bijzondere medeklinkers

In wat volgt bespreken we één voor één de medeklinkers die in het Vlaams bijzondere kenmerken hebben.

 

De ZJ

Om Vlaams te schrijven moeten we één nieuwe medeklinkernotatie invoeren, de zj (stemhebbende sj). Deze is vooral nodig voor aan het Frans ontleende woorden waarin de Franse j in het Vlaams nog als zj wordt uitgesproken, zoals zjust (juist).

 

De SJ

De sj is een klank die zowel in het Vlaams als in het Nederlands voorkomt en die we op dezelfde manier noteren. De klank komt in het Nederlands echter vooral voor in Hollandse woorden zoals "mesjogge" en "sjezen" en als Hollandse uitspraak van de s of z, terwijl hij in het Vlaams vooral voorkomt in het suffix -sje voor verkleinwoorden, zoals in kindsje (kindje) en boôtsje (bootje).

 

In niet-vervlaamste Engelse en Franse leenwoorden wordt de sj respectievelijk als sh en ch geschreven, bvb. in shotten en merchandise. In vervlaamste leenwoorden zoals sjoeke (van het Franse chou) wordt de sj wel als sj gespeld.

 

In vroegere versies van dit project werd i.p.v. sj altijd de notatie sh gebruikt.

 

De H

De h wordt in de Vlaamse uitspraak vaak niet uitgesproken. In de meeste Vlaamse dialecten wordt ze bijna nooit uitgesproken, en dat schijnt bij vele Vlaamssprekers door in de algemene omgangstaal.

 

We zullen de h toch altijd noteren en het al dan niet uitspreken ervan als een variatie in de uitspraak beschouwen. Soms heeft het al dan niet uitspreken van de begin-h wel gevolgen voor de spelling van het voorgaande woord - meer daarover in de desbetreffende hoofdstukken.


Forumdiscussie over dit artikel — 17 berichten