5. Franse invloed
Het doel van dit artikel is om de invloed van het Frans op het Vlaams te bestuderen en om de woorden en uitdrukkingen die in het Vlaams voorkomen maar niet tot de standaardstaal behoren te verzamelen.
Hier zou een Nederlands taalkundige waarschijnlijk van gallicismen spreken.
Een gallicisme is een woord dat, of een zinswending of conventie die:
- is overgenomen uit, of gevormd naar het voorbeeld van het Frans;
- en in gezaghebbende taalvoorschriften wordt afgekeurd als strijdig met het eigen karakter van de taal waarin het is overgenomen.
Wij gaan proberen om die term te vermijden omdat hij een bijbetekennis van taalverbastering heeft. De doelstelling van Vlaamse Taal is om het Vlaams voor te stellen zoals het is, niet om zich tot een "puurdere" versie van taalgebruik te beperken. Dat wil zeggen dat wij er geen probleem in zien om veelgebruikt Frans leengoed als goed Vlaams te beschouwen.
5.1 Woordenschat
5.1.1 Zelfstandige naamwoorden
Woorden gemarkeerd met een '*' zijn geen (Franse) standaardstaal.
Woorden gemarkeerd met een '**' behoren wel tot de standaardstaal, maar onder een andere betekennis.
| woord | afkomst | betekenis |
| allee (m.) | allée (v.) | overloop |
| ascenseur (m.) | ascenseur (m.) | lift |
| berline (v.) | berline (v.) | sedan |
| briquet (m.) | briquet (m.) | aansteker |
| brosser (m.) | brosseur (m.) | spijbelaar |
| camion (m.) | camion (m.) | vrachtwagen |
| ceintuur (v.) | ceinture (v.) | riem |
| chance (v.) | chance (v.) | geluk |
| chapeluur (v.) | chapelure (v.) | paneermeel |
| chauffage (v.) | chauffage (m.) | verwarming |
| coifuur (v.) | coiffure (v.) | kapsel |
| congé (m.) | congé (m.) | verlof, vakantie |
| corvee (m./v.) | corvée (v.) | karwei |
| cravat (v.) | cravate (v.) | das |
| denkpiste (v.) | piste (v.) | gedachtegang |
| entree (m.) | entrée (v.) | ingang |
| foor (v.) | foire (v.) | kermis |
| frak (m.) | froque* (m.) [broek] | jas |
| frigo (m.) | frigo (m.) | koelkast |
| fusee (m.) | fusée (v.) | vuurpijl |
| fysiek** (m.) | physique (m.) | gezondheid |
| garçon (m.) | garçon (m.) | kelner |
| gazet (v.) | gazette (v.) | krant |
| goesting (v.) | goût (m.) | zin |
| historie (v.) | histoire (v.) | geschiedenis |
| historiek (m.) | historique (m.) | geschiedenis, chronologie |
| kabas (m./v.) | cabas (m.) | boodschappentas |
| kozijn (m.) | cousin (m.) | neef, zoon van oom of tante |
| lavabo (m.) | lavabo (m.) | wastafel |
| lommerte (v.) | (l')ombre (m.) | (de) schaduw |
| madame (v.) | madame (m.) | mevrouw |
| makak (m.) | macaque (m.) | racistisch scheldwoord voor kleurlingen |
| mazout (m.) | mazout (m.) | stookolie |
| micro (m.) | micro (m.) | microfoon |
| mutualiteit (v.) | société mutuelle (v.) | ziekekas, ziekenfonds |
| motto (m.) | moto (v.) | motorfiets |
| patat (m./v.) | patate (v.) | aardappel |
| pil(e) (v.) | pile (v.) | batterij |
| plastiek (m.) | plastique (m.) | plastic |
| prise (v.) | prise (v.) | stekker |
| soiree (m.) | soirée (v.) | avond |
| solden (mv.) | soldes (mv.) | koopjes, uitverkoop |
| soutien (m.) | soutien-gorge (m.) | beha |
| staminee (v.) | estaminet (m.) | café, taveerne |
| syndicaat (o.) | syndicat (m.) | vakbond |
| tas (v.) | tasse (v.) | kop |
| tiret (v.) | tirette (v.) | rits, ritssluiting |
| v(é)lo (m.) | vélo (m.) | fiets |
| vitesse (v.) | vitesse (v.) | snelheid |
| zoo (v.) | zoo (m.) | dierentuin |
ook:
chicon
karrot
waarschijnlijk uit het Frans:
- kalot (v.) = muts [calot]
5.1.2 Bijvoeglijke naamwoorden
| woord | afkomst | betekenis |
| ambetant | embêtant | vervelend |
| curieus | curieux | nieuwsgierig |
| evident | évident | vanzelfsprekend |
| irritant | irritant | vervelend |
| koleriek | colérique | driftig |
| kolèrig | coléreux | razend |
| plezant | plaisant | ~leuk |
| triest | triste | verdrietig |
| triestig | triste | verdrietig |
| juste | juste | juist |
5.1.3 Werkwoorden
Franse woorden gemarkeerd met een '*' zijn geen (Franse) standaardstaal.
Woorden gemarkeerd met een '**' behoren wel tot de standaardstaal, maar onder een andere betekennis.
| woord | afkomst | betekenis |
| ambeteren | embêter | lastigvallen |
| chipoteren | chipoter* | ? |
| enerveren | enerver | lastigvallen |
| fusioneren | fusioner | fuseren |
| forceren | forcer | dwingen |
| marcheren** | marcher | werken |
| passeren | passeren | doorgaan |
| panikeren | paniquer | in paniek raken |
| peizen | penser | denken |
| permitteren | permettre | toelaten |
| placeren | placer | zetten, plaatsen, beleggen, uitzetten |
| profiteren | profiter | genieten |
| repeteren** | répéter | herhalen |
5.1.4 Bijwoorden
| woord | afkomst | betekenis |
| expres | exprès | met opzet |
| quasi | quasi(ment) | bijna |
| favorite | favori | lievelings |
| just | juste | gewoon |
waarschijnlijk uit het Frans:
- echtig = echt [vraiment]
5.2 Uitdrukkingen en andere leenvertalingen
| leenvertaling | afkomst | AN-equivalent |
| Akkoord zijn | être accord | akkoord gaan |
| Evident zijn | être évident | vanzelfsprekend zijn |
| 't is te zeggen | c'est à dire | dat wil zeggen |
| Gekend | connu | bekend |
| Zich bedriegen | se tromper | zich vergissen |
| Aan het feest zijn | faire la fête | vieren |
| Zich verwachten aan iets | s'attendre à quelque chose | iets verwachten |
| Ontdubbelen | dédoubler | splitsen |
| Forfait geven | faire forfait | opgeven |
| Postkaart | carte postale | briefkaart |
| Een effort/efforreke doen | faire un effort | een inspanning doen |
| duur kosten | coûter cher | duur zijn/veel kosten |
| (kan ook als contaminatie van 'duur zijn' en 'veel kosten' worden beschouwd) | ||
| noemen | s'appeller | heten |
| iets op punt stellen | mettre au point quelque chose | iets bijstellen/precies instellen |
| op afspraak | sur rendez-vous | na afspraak |
| artistieke middens | des milieux artistiques | artistieke kringen |
| het derde luik | le troisième volet | het derde deel |
| de eerste zorgen | les premiers soins | de eerste hulp |
| doodsgevaar | danger de mort | levensgevaar |
| de aandacht trekken op | attirer l'attention sur | de aandacht vestigen op |
| ne foto trekken | tirer une photo | een foto maken |
| rondpunt (o.) | rond-point (m.) | rotonde |
| beroep doen op | faire appel à | een beroep doen op |
5.3 Tussenwerpsels en hele zinnen
| woord | afkomst | betekenis |
| merci | merci | bedankt |
| salut | salut | dag! (bij afscheid) |
| allee | allez | ? |
| bon | bon | ? |
| enfin | enfin | ? |
| voilà | voilà | ? |
| tiens | tiens | ? |
| ça va(kes)? | ça va | hoe gaat het? |
| nondedju! | nom de dieu! | in godsnaam! |
5.4 Regionaal beperkte woorden
Antwerpen:
?
Limburg:
?
Oost-Vlanderen:
- fourchette ? [fr: v]
- storen mv [stores mv] (=jaloezieën)
- voiture
Vlaams Brabant:
- boefen [bouffer ww] (=eten)
West-Vlaanderen:
?
5.5 Uitspraak
- In het Vlaams wordt de eind-e in Franse namen niet uitgesproken, iets dat met de Franse uitspraak overeenkomt.
- Sommige taalkundigen denken dat de uitspraak van een aantal Engelse leenwoorden in Vlaanderen van de Franse uitspraak geinvloed is. In Vlaanderen worden deze woorden bijvoorbeeld uitgesproken als in het Frans in plaats van de Engelse uitspraak te houden zoals in Nederland gedaan wordt. bv: plastic (plastiek), nylon, handicap, match, recital. (bron: Geschiedenis van het Nederlands, 1992, Marijke Van Der Wal en Cor Van Bree)
5.6 Vlaamse invloed op het Belgisch Frans
bourgmestre (m.), vanaf: burgermeister (m.)
couque (v.), vanaf: koek (m.)
une fois, vanaf: ne keer
Mogelijk van vlaamse invloed:
latte (v.) vanaf: lat (v.), règle [FR]
5.7 Algemene Belgische woorden
Woorden die in het Vlaams en het Belgisch Frans voorkomen, die niet vanaf het Nederlands/Vlaams of het Frans afkomstig zijn en die niet tot de Nederlandse of Franse standaardstaal behoren
-chique (v.) X chik (v./m.) [vanaf het Britse Cadbury kauwgommerk chiclet, dat zelf afkomstig uit het woord tziktli in het Nahuatl is.]
-brol (m.) X brol (m.) [vanaf het Duits brodeln of Brodem]
Forumdiscussie over
dit artikel — 39 berichten