Algemeen Vlaams

Deze site is nog in vollen opbouw. Den boomstructuur hieronder word geleidelijk uitgebouwd op basis van onze discussies in de forums - komd gerust meediscussiŽren!
I. Beschouwingen
II. Spelling en uitspraak
III. Grammatica
IV. Woordenschat
V. Teksten

4. Leenwoorden

GecreŽerd door Krommenaas. Laatst gewijzigd op 29 juni 2011 door Grytolle.

Woorden met [y] en [i]

Er bestaat een groep leenwoorden waarvan de stamklinker (dus de beklemtoonde klinker) een soort i of u is en die overal ongeveer op dezelfde manier wordt uitgesproken, namelijk als een korte [i] of [y]. Sprekers uit Brabant vatten die klanken op als een korte i, respectievelijk een korte u. De klanken zijn immers dezelfde in "just" (juist) en "frit" (friet) als in "kus" en "pit". Sprekers uit Oost-Vlaanderen (en uit Limburg?) daarentegen vatten het, net zoals de Hollanders in gelijkaardige woorden, op als een ie en een uu, want ook al spreken ze de klanken kort uit, ze verschillen voor hun mijlenver van de [ɪ] of zelfs [ɛ] respectievelijk [Y] of [ú] in "pit" en "put". In West-Vlaanderen ten slotte voegen zich de klanken in "just" en "friet" bij de fonemen uu/ui en ij: "Juste" heeft dezelfde stamklinker als "huis", en "friet" dezelfde als in "ijs".

 

Het gaat vooral om leenwoorden uit het Frans en het Engels (want ik ben er tamelijk zeker van dat niemand "shift" als "sh[ɛ]ft" zou uitspreken). Engelse woorden zijn we al gewoon om te schrijven op zijn Engels. Spreektalige woorden uit het Frans anderzijds krijgen dikwijls een vervlaamste spelling, wat, zoals te verwachten valt als je de fonematische verschillen tussen de dialectgroepen bedenkt, voor heel wat spellingvariatie zorgt voor eenzelfde uitspraak.

 

De huidige spelling baseert zich volgens het beginsel der beschaafde uitspraak op de Hollandse fonologie - dat wil zeggen: we spellen woorden zoals ze in het Hollands worden uitgesproken. Maar wat met woorden die alleen in Vlaanderen gebruikt worden? Bovendien, wie vindt dat Vlaanderen zelf de baas moet zijn over zijn variŽteit van het Nederlands, zou toch zo mogelijk liever een ander principe voor een voorkeursschrijfwijze pakken.

 

Er zijn dus voor elk woord vier mogelijkheden:

1) We kunnen de Franse spelling bewaren, maar dat gaat uiteraard niet waar er een vorm algemeen gebruikt wordt die "vervormd" is ten opzichte van de Franse. Als iedereen "pertang" of "pertank" zegt kun je het moeilijk "pourtant" blijven spellen. [voorbeeld vervangen door iets met i/y]

2) We kunnen het Oost-Vlaams volgen, dat in dit opzicht zich hetzelfde gedraagt als het Hollands. Dan schrijven we in dergelijke woorden "ie" en "uu".

3) We kunnen het West-Vlaams volgen, in welk geval we "ij" en "uu" of "ui" zouden moeten schrijven. Dit is echter een weinig aantrekkelijk alternatief omdat West-Vlamingen ten eerste "uu" en "ie"/"y" schrijven in plaats van "ui" en "ij" als ze dialect of dialectwoorden schrijven en ten tweede zou de spellingen "ij" en "ui" heel moeilijk leesbaar zijn voor de meeste andere Vlamingen. "y" en "uu" zijn echter te overwegen.

4) We kunnen het Brabants volgen, in welk geval we "i" en "u" schrijven. In woorden die niet meteen herkenbaar zijn als Frans zou dat waarschijnlijk tot verkeerde lezingen met een doffe i of u leiden bij anderen, maar aan de andere kant bewaart het het spellingbeeld ten opzichte van andere talen.

 

De mogelijkheden in tabelvorm:

 

Franse spelling SN-synoniem fonemisch Oost-Vlaams fonemisch West-Vlaams fonemisch Brabants
geen leenwoord niks nieks nyks niks
geen leenwoord niet nie nie ni
geen leenwoord vriend vriend vrynd(?) vrind
pile batterij piele pyle pil
file file fiele fyle fil
site site siete syte sit
frites friet friet fryt frit
frites friet frieten frytten fritten
juste (bn.) juist zjuust zjuust zjust
? truc truuk truuk truk
? truukje truukske truukstsje trukske
crapule crapuul krapuul krapuul krapul
subite zo meteen sebiet sebyt sebiet

 

 

 

Het zou weinig zin hebben om aan de woorden te prutsen waarvan de spelling al duidelijk vastligt, namelijk de Nederlandse woorden: niks en vriend. Het woord niet verliest in het Vlaams meestal zijn t, waarom de schrijfwijze iets minder vast ligt.

 

Leenwoorden waar de betrokken klinker in een open lettergreep staat kunnen zonder problemen op zijn Frans worden geschreven, tenminste in de gevallen waar het enige verschil is dat het woord in het Frans op -e eindigt, bijvoorbeeld in pile, file of crapule. Als een bonus blijkt het vrouwelijke geslacht en de mogelijke uitspraak met een slot-e van de woorden zo ook uit de spelling. Voor het onzijdige crapule dat altijd(?) zonder slot-e wordt uitgesproken, gaat dat echter niet op.

 

Als de klinker echter in een gesloten lettergreep staat, beginnen de moeilijkheden. In de gevallen waar de Brabanders het woord met een lange ie of uu zouden uitspreken, hebben we gelukkig geen probleem - iedereen kan zich vinden in een spelling als sebiet of abuus.

 

De woorden die alleen met een korte ie of uu kunnen worden uitgesproken, blijven echter problematisch.

 

friet (845 000 googletreffers tegenover 192 000 voor "frit") en frieten (412 000 googletreffers tegenover 26 000 voor "fritten") zijn al goed ingeburgerd, zeker aangezien "friet" veel gebruikt wordt in de Standaardtaal.

 

just is een goede oplossing om de keuze te ontwijken tussen zjuust en zjust. Ten eerste ziet het er toch iets minder grappig uit dan een spelling met zj-, en ten tweede blijft het woord tamelijk goed herkenbaar als Frans. Er zijn veel woorden die in Vlaanderen dikwijls met j worden geschreven en met zj uitgesproken.

 

De spelling krapuul komt verreweg het meeste voor, zoals blijkt als we googelen op "krapuul" site:.be, "crapuul" site:.be en "krapul" site:.be. Terloops kunnen we vaststellen dat de huidige spelling in de meeste gevallen een <c> voorschrijft in leenwoorden. In de tijd dat er nog een toegelaten spelling en een voorkeurspelling was van veel leenwoorden maakten Vlamingen daar veel gebruik van door een <k> te schrijven om hun schrijfsels minder Frans te laten uitzien, terwijl de Nederlanders de <k> associeerden met het Duits en daarom liever een <c> schreven. Toen er een eenheidsspelling moest komen, mocht uiteraard de Hollandse voorkeur primeren. In dit geval is de spelling met <c> echter weinig ingeburgerd en omdat het woord op zijn minst een half vernederandse spelling krijgt - met -uul in plaats van met -ule - lijkt het geen merkwaardige keuze om het volledig op zijn Vlaams te schrijven als "krapuul".

 

Wie meer woorden weet of ideeŽn heeft, laat graag een commentaar hier of in de gelinkte forumdraad achter!

 

(Voor een uiteenzetting over "fri(e)tten" kun je hier terecht: BelNed: De 17 provinciŽn van de VRT (Klara) en Radio 4 Hilversum)


Forumdiscussie over dit artikel — 6 berichten
7 reacties
Grytolle 5 juli 2011, 12:12
Waas idioticon: krokediel
Grytolle 23 juni 2011, 18:20
khem tenminste heel wa "nyks" gehoord in liekes hier, dus als eht gebruikt wordt heeft het een [i]

bovendien is een [i] uit eht duits ook goe regelmatig :)

http://www.vlaamsetaal.be/artikel/281/zwembad
http://www.vlaamsetaal.be/artikel/299/in-een-boek-geplakt
http://www.vlaamsetaal.be/artikel/327/salut-en-tot-ziens
http://www.vlaamsetaal.be/artikel/327/salut-en-tot-ziens
http://www.vlaamsetaal.be/artikel/267/moh-ba-nin
http://www.vlaamsetaal.be/artikel/271/onder-nen-bo-m
http://www.vlaamsetaal.be/artikel/289/raar
http://www.vlaamsetaal.be/artikel/323/doe-alsof-ge-thuis-zijd
Doederik 23 juni 2011, 17:27
Allez blijkbaar ni zo sympel en in WVL wel veel niet, nieten ipv niets gelijk da ik eerst docht, maar geen "niks" iig. 'k gooi strak wel iet op 't forum.
Doederik 23 juni 2011, 16:31
Niks is wel een leenwoord, uit het Duits.

Bovendien, waar komt dat WVL "nyks" en OVL "nieks" vandaan? Bij mijn weten is het in het Oostvlaams 'niet' (ook nog in Brabants in uitdrukkingen als 'veurniet'); en +- achter de Schelde en in WVL heet het dan 'niets'.

'niks' komt denk ik 'autochtoon' niet voor in de prov. O en W VL
Grytolle 23 juni 2011, 15:21
en probleem voor behoud van de franse spelling:

"pilelicht" leest ge ni zo gemakkelijk als "pi(e)llicht"
Grytolle 23 juni 2011, 15:12
Dank u!

Zo, nu zal het duidelijker zijn, hoop ek
Moeial 23 juni 2011, 13:37
Is dit een vergissing of snap ik het niet?
non! non! non!: niks, niet, vriend.
"Het zou weinig ... enz." Zijn niks en vriend leenwoorden?

Site spreek in het Antwerps uit: ne sit.

Groetjes
Reageren