Algemeen Vlaams

Deze site is nog in vollen opbouw. Den boomstructuur hieronder word geleidelijk uitgebouwd op basis van onze discussies in de forums - komd gerust meediscussiren!
I. Beschouwingen
II. Spelling en uitspraak
III. Grammatica
IV. Woordenschat
V. Teksten

13.5 Onvoltooid verleden tijd

Gecreerd door Krommenaas. Laatst gewijzigd op 21 september 2009.

De onvoltooid verleden tijd of OVT geeft acties in het verleden aan: ik liep, gij werkte, ze vroeg, ... . Voor het vormen van de OVT onderscheiden we, net als in het Nederlands, twee soorten werkwoorden: zwakke en sterke.

 

13.5.1 Zwakke werkwoorden

De OVT van zwakke werkwoorden wordt gevormd met dezelfde stam S als de OTT; enkel de uitgangen verschillen. Net als bij de OTT van gewone werkwoorden hangen de uitgangen van de OVT-vervoeging af van de laatste klank van de stam S. Er zijn twee mogelijkheden:

 

  • als de stam S eindigt op een stemloze medeklinker (ch, f, k, p, s, sj of t), zoals in lachen, stoefen, werken, stompen, botsen en stuiten, dan is de OVT-vervoeging als volgt:

 

gewoon inversie
ik S+te(n) S+te(n) ekik
gij S+te(n) S+te(n) gij
hij S+te(n) S+te(n) hij
wij S+ten S+ten wij
gijle S+te(n) S+te(n) gijle
zij S+ten S+ten zij

 

  • als de stam S eindigt op een stemhebbende medeklinker of een klinker, zoals in wagen, wennen, zweven en reizen, dan is de OVT-vervoeging:

 

gewoon inversie
ik S+de(n) S+de(n) ekik
gij S+de(n) S+de(n) gij
hij S+de(n) S+de(n) hij
wij S+den S+den wij
gijle S+de(n) S+de(n) gijle
zij S+den S+den zij

 

Het enige verschil tussen de beide gevallen is dat de werkwoorduitgangen in het tweede geval een d hebben waar ze in het eerste geval een -t hebben. Als voorbeeld geven we de OVT-vervoeging van stoefen:

 

gewoon inversie
ik stoefte(n) stoefte(n) ekik
gij stoefte(n) stoefte(n) gij
hij stoefte(n) stoefte(n) hij
wij stoeften stoeften wij
gijle stoefte(n) stoefte(n) gijle
zij stoeften stoeften zij

 

De OVT-vervoeging van zwakke werkwoorden heeft maar twee verschillende vormen: n met de sterke uitgang -e(n) voor de enkelvouden en de tweede persoon meervoud (gijle), en n met de sterkere uitgang -en voor de eerste en derde persoon meervoud (wij en zij).

 

In de praktijk betekent dit dat we bij wij en zij altijd de eind-n schrijven, en in de andere gevallen enkel wanneer het werkwoord gevolgd wordt door een werkwoord. Voorbeelden:

    • hij stoefte meh' z'ne nieuwe motto
    • hij stoeften altijd meh' z'ne motto
    • wij stoeften meh onzen auto

 

13.5.2 Sterke werkwoorden

De OVT van sterke werkwoorden wordt gevormd op basis van een stam V die verschilt van de OTT-stam S. De OVT-stam van blijven is bijvoorbeeld bleef, en die van zwemmen is zwom. Om de OVT te vormen krijgt deze stam de volgende uitgangen:

 

gewoon inversie
ik V V ekik
gij V V+t(e) / V+d(e) gij
hij V V hij
wij V+en V+en wij
gijle V V+t(e) / V+d(e) gijle
zij V+en V+en zij

 

De uitgang van de gij- en gijle-vormen is weer afhankelijk van de laatste klank van de stam: is dat een stemloze medeklinker dan gebruikt de uitgang een t, en anders een d. Als voorbeeld geven we de OVT-vervoeging van blijven, waarvan de OVT-stam V gelijk is aan bleev. De eindklank van die stam is een v en dus stemhebbend. Zoals overal wordt de v hier als een f geschreven vr een medeklinker en aan het einde van een woord, hetgeen verwarrend kan zijn.

 

gewoon inversie
ik bleef bleef ekik
gij bleef bleefd(e) gij
hij bleef bleef hij
wij bleven bleven wij
gijle bleef bleefd(e) gijle
zij bleven bleven zij

 

Voorbeelden:

    • toen bleef ekik alleen over
    • waarom bleefde gijle daar staan?
    • wa liepte gij daar te doen?
    • gijle liep in de weg

 

Net als in de OTT valt de zwakke uitgang -(e) bij inversie in de tweede persoon daadwerkelijk weg wanneer we er geen persoonlijk voornaamwoord gebruiken en het volgende woord met een klinker begint:

    • bleefde gij alleen over? (bleef jij alleen over?)
    • bleefd' alleen over? (bleef je alleen over?)
    • keekte gijlen iederen dag naar da programma? (keken jullie elke dag naar...)
    • keekt' er op zondag ook naar? (keek je er op zondag ook naar?)

Forumdiscussie over dit artikel — 13 berichten
Verwijzingen naar dit artikel: