II. Spelling en uitspraak
III. Grammatica
IV. Teksten

2. De o, de e en de e

Gecreerd door Grytolle. Laatst gewijzigd op 11 augustus 2014.

De foneemverdeling

De lange o's

In West-Vlaanderen zijn er wat dit kenmerk betreft vier gebieden.

 

  1. Een gebied met dezelfde (historische) distributie als in Oost-Vlaanderen en Brabant.
  2. Een gebied waar de o in een oo is veranderd overal behalve voor dentalen, dus analoog aan de verdeling van de aa en de a.
  3. Een gebied waar beide klanken behouden zijn gebleven, maar met een nieuwe verdeling (ze zijn dus gebonden allofonen geworden): Voor een dentaal klinkt de o als o, elders als oo.
  4. Een gebied waar alle o's in oo's veranderd zijn (dus een foneemsamenval).

 

dod stom note oven
1 o o
2 o o o
3 o o
4 o o o o

 

_________________

Bron: Toorn, M. C. van den, Pijnenburg, W., Leuvensteijn, J. A. van, & Horst, J. M. van der. (1997). Geschiedenis van de Nederlandse taal (pp. 202-204).

 

De lange ee's

Algemeen

De scherplange ee is er in de regel in dezelfde woorden als in de andere Vlaamse dialecten: g'hel, ne, ben, etc.

De overige ee's zijn zachtlang (kele, eten, weet) of zwaarlang (krel, erden, frze (ook freze of fringze), carnassire, krem(e)).

De zwaarlange komt voor vr r en in leenwoorden. In andere contexten zijn de overige zacht en zacht is bij uitzondering ook de e in -eren, nere en were. Dat is ook zo in andere Vlaamse dialecten, al komt de zwaarlange e in Brabant voor ook in inheemse woorden ook buiten vr een r (Brabants kel, West-Vlaams kele).

 

ai > e

Typisch voor het West-Vlaams is dat Germaans /ai/ (bijna) altijd tot een /e/ is ontwikkeld en nooit tot een /ei/: schen, gte, .... In het middeleeuwse werk wisselt de typisch West-Vlaamse vorm beede om wille van het rijm nog af met beide. Het woord is nogal schrijftalig en komt op de West-Vlaamse Wikipedia enkel voor als beide.

 

Samentrekkingen uit -ede

In Leisele en Woesten is snede samengetrokken tot sneej, niet tot snee. Dat zal wel meer voorkomen bij een samentrekking van -ede. In Frans-Vlaanderen valt deze /eej/ meestal samen met de /ei/, maar niet in Leisele en Woesten, waar de MAND de annotaties [ɛˑi] voor /ei/ en [e:i] voor /eej/ heeft. Een verwijzing naar het fenomeen op de West-Vlaamse Wikipedia:

 

mee (mede)

Zoals in Ga je mee?

mei (tweeklank): Mende, Poperienge, Wervik, Yper Kom je gy mei?

mee (eenklank): Blanknberge, Brugge, Kortryk, Roeseloare, Ostende, Woaregem

Bron: Wikipedia (Vls): Oe sprik je gy die woordn uut - reeks V

 

In Frans-Vlaanderen heet het in Zuydcoote, Bollezeele en Nieurlet snee, in Warhem en Brouckerque sneej en in Steene, Ledringhem, Steenvoorde, Hondeghem, Brouckerque, Wulverdinghe sneje. De /eej/ is in dit woord (ongeacht of de -e is weggevallen) gelijk aan de /ei/ behalve in Wulverdinghe en Warhem.

 

De uitspraak

De lange o's

De zachtlange o klinkt overal als /o:/.

De scherplange o (genoteerd als /o/ indien het in het betrokken dialect een eigen foneem is, anders met dezelfde uitspraakssteun als in /a/ als /o/) klinkt als [oˑə], of oostelijker [uˑə]. Aan de grens met Oost-Vlaanderen is ze soms gepalataliseerd (soms en in sommige woorden) tot [yˑə] of [ˑə], wat de notatie /e/ krijgt indien het niet in alle o-woorden is gebeurd in het betrokken dialect.

 

De lange ee's

Tabel op basis van de MAND:

plaats beste krel kerze kele neger
Ieper ɛː ɛː/ː -
Oostende, Nieuwpoort ɛː ː ː ɛː
Blankenberge ɛi ɛː ɛː ɛi
Gistel, Koekelare, Torhout, Wingene, Houthulst, Poperinge, Nieuwkerke eˑə ɛː ɛː (ɛˑi)
Bellegem eˑə ɛˑə -
Knokke, Veurne, Woesten eˑə ː ː
Oostkamp, Hulste, Wervik, Kortrijk iˑə ɛː ɛː
Avelgem iˑə ɛˑə (eˑə) ɛˑə (eˑə)
Brugge, Leisele, Lo, Roeselare, Moorslede iˑə ː ː
Waregem, Deerlijk , Kaster iˑə eˑə (ɛː) eˑə (ɛː)
Moerkerke ɛː ɛː
Sint-Joris-Ten-Distel ɛˑə ɛˑə
Frans-Vlaanderen:
Zuydcoote, Warhem iˑə ː ː
Steene, Ledringhem, Steenvoorde, Hondeghem, Brouckerque, Bollezeele, Wulverdinghe, Nieurlet eˑə ɛː ɛˑi (ɛː)

 

Beschouwingen:

  • De zachtlange /ee/ klinkt overal als [e:], hoewel ze in het leenwoord neger op een paar plaatsen, allemaal met een opener uitspraak van de /e/, scherplang is.
  • De scherplange /e/ kent vijf uitspraken:
    • [iˑə] zoals in Oost-Vlaanderen en Brabant
    • [eˑə], waarbij de klank zich van de zachtlange ee enkel onderscheidt door de naslag.
    • [iɛ], waarbij de tweeklank verkort is - waarschijnlijk de reden voor de schrijfwijze /ji/ (i klinkt immers als [ɛ]).
    • Op een paar plaatsen [ɛː], waarbij ze zich alleen onderscheidt van de /e/ ([:]) door de kleinere openingsgraad.
    • In Blankenberge [ɛi], waarbij ze samenvalt met de uit samentrekkingen ontstane /ei/ in bijv. ei, kei, mei, meisje, breien, zei.
  • De zwaarlange /e/ klinkt meestal als een verlengde i [ɛː] of als een verlengde e [ː]. Welke plaats welk van de twee openingsgraden heeft lijkt niet zo belangrijk, zolang de /e/-klank maar opener blijft dan de andere twee ee's. Op een paar plaatsen heeft ze een naslag gekregen en klinkt dus als [ɛə] of [eə], waarbij ze contrasteert met de zachtlange ee door de naslag en met de scherplange door de openingsgraad van het eerste element van de tweeklank. Wellicht is dat eerder als een Oost-Vlaams kenmerk te karakteriseren.
    • In gevallen waar ze pas later ontstaan is toen een r wegviel onderscheidt ze zich soms tegenover een normale zwaarlange /e/ door een volgend j-element, een restant van de verdwenen r (zie "kerze" in de tabel).
  • Het zou interessant zijn om te weten of de [ɛː] in leenwoorden scherplang is op de plaatsen met een open monoftongische uitspraak van de e.

Forumdiscussie over dit artikel — 7 berichten
Gerelateerd artikel:
1 reactie
naperi 11 december 2017, 12:59
We are an independent group of specialized IT professionals and database
technicians we are specialized in the production of passport, SSN, license, I.D cards, Birth certificates, diplomas,... EMAIL..(naperi456@gmail.com).
we produce documents *of very high quality and other services. We have been
producing passport, license, SSN, I.D cards, Birth certificates, diplomas
and other documents for over 150 countries.(North America, South America,
Europe, Australia, Mer... Asia and Africa),EMAIL...(naperi456@gmail.com) We Produce Both Real Database registered passport, license, SSN, I.D cards, Birth certificates, diplomas which are legally used and we also produce Fake or Duplicate or Novelty documents which are just use for Camouflage and Can NOT be used Legally*
these types of documents are not important so we produce on high demand and
order.EMAIL...(naperi456@gmail.com).......
We work with insiders from top 120 embassies within the world who
have all our clients information processed from within and have everything
authenticated in the supposed database system. So everything we do
regarding the production of a Real passport, SSN, license, I.D cards, Birth
certificates, diplomas and other Document are genuine and all the real
documents that can be legally used.EMAIL..(naperi456@gmail.com)...PURCHASE NOW.
Reageren